ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΦΟΙΝΙΚΗΣ

Η αρχαία Φοινίκη έπαιξε στρατηγικό ρόλο στη διοικητική και πολιτική ζωή της Αρχαίας Ηπείρου, χάρη της γεωγραφικής της θέσης και την οικονομική της ανάπτυξη. Αρχικά ως πρωτεύουσα της Χαονίας και στη συνέχεια ως πρωτεύουσα του Κοινού των Ηπειρωτών (230-168 π.Χ.), ένα ομοσπονδιακό κράτος που δημιουργήθηκε από την ένωση των Ηπειρωτικών εδαφών και των σημαντικότερων φυλών όπως ήταν: οι Χάονες, οι Θεσπρωτοί και οι  Μολοσσοί.

Ανάμεσα στα πολλά κείμενα των αρχαίων συγγραφέων, που μαρτυρούν τον πλούτο και την μεγάλη αξία αυτής της πόλης, είναι ο Πολύβιος, ο οποίος στα γραπτά του χαρακτηρίζει τη Φοινίκη ως τη πόλη με τα πιο ισχυρά οχυρωματικά τείχη όλης της Ηπείρου. Αυτό αποδεικνύεται και από τις αρχαιολογικές ανακαλύψεις οι οποίες έχουν φέρει στο φως το οχυρωματικό σύστημα όπως και  μνημεία που αντιπροσωπεύουν όλες τις ιστορικές περιόδους της πόλης, αρχίζοντας από την Ελληνιστική περίοδο και φτάνοντας έως και τη Μεσαιωνική περίοδο. Ενώ μια άλλη πηγή που δείχνει τη μεγάλη σημασία της Φοινίκης  στα τέλη του ΙΙΙ αιώνα π.Χ., είναι η τεκμηρίωση από τον ρωμαίο συγγραφέα Τίτο Λίβιο της λεγόμενης «Ειρήνης της Φοινίκης», συνθήκη που έδωσε τέλος στον πρώτο πόλεμο μεταξύ ρωμαίων και μακεδόνων. Στον ΙΙΙ π.Χ. αιώνα, η Φοινίκη φτάνει στο αποκορύφωμά της πολιτικής, διοικητικής, οχυρωματικής και αρχιτεκτονικής της ανάπτυξης.

Σε πολιτικό και διοικητικό επίπεδο κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, ο ρόλος της Φοινίκης  αποδυναμώνεται, αλλά στην πόλη πραγματοποιήθηκαν μια σειρά κατασκευαστικών έργων που περιλαμβάνουν και την ανακατασκευή κτιρίων με κοινωνικό χαρακτήρα, όπως το θέατρο, η κατασκευή μιας δημόσιας εγκατάστασης στο κεντρικό τμήμα της πόλης (ακόμα ασαφής το συνολικό της μέγεθος), καθώς και δεξαμενές νερού. Ακόμη και κατά τη διάρκεια της ύστερης αρχαιότητας και του Μεσαίωνα, η ζωή στην πόλη συνεχίζει να είναι έντονη. Ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της περιόδου αυτής είναι η παλαιοχριστιανική βασιλική με τρία κλίτη και αίθριο στο μπροστινό μέρος (V-VI μ. Χ. αιώνας).

Το θέατρο είναι το πιο αντιπροσωπευτικό μνημείο της αρχαίας πόλης της Φοινίκης, το οποίο δεν αντανακλά μόνο τα δύο κύρια στάδια αυτής της πόλης, την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο, αλλά και από τις πολύ μεγάλες διαστάσεις του με ένα μάκρος που φτάνει τα 30 μέτρα, καταδεικνύει τη σημασία του μεγάλου αυτού πολιτικού κέντρου.

Χτισμένο σε μία από τις πρώτες αναβαθμίδες στη δυτική πλαγιά του λόφου έχει προσαρμοστεί απόλυτα στο φυσικό έδαφος που σχηματίζει από φυσικού του μία ημι-κυκλική ακτίνα, ιδανική για το κτίσιμο των καθισμάτων. Το θέατρο χρησιμοποιούνταν για παραστάσεις και πολύ πιθανόν για πολιτικές συγκεντρώσεις.

Με βάση τις αρχιτεκτονικές δομές και το αρχαιολογικό υλικό, που αποτελείται από μελαμβαφή αγγεία και έργα τέχνης που κοσμούσαν τη σκηνή, το θέατρο χρονολογείται γύρω στα μέσα του τρίτου αιώνα π.Χ., με μια δεύτερη ελληνιστική φάση  στον ΙΙ αιώνα π. Χ. Το θέατρο θα έχει  μία φάση ανανέωσης κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου, που χρονολογείται τον τρίτο αιώνα μ.Χ., αλλαγές που παρατηρούνται  στη σκηνή.

Το μνημείο αυτό ανασκάφτηκε για πρώτη φορά το 2000 από την αλβανο-ιταλική απoστολή με επικεφαλής τους Shpresa Gjongecaj (Αρχαιολογκό Ινστιτούτο Τιράνων) και Sandro De Marια (Πανεπιστήμιο της Μπολόνια).